Μύθοι και πραγματικότητα για τη διάγνωση και τη θεραπεία της
Η σπονδυλική στήλη ανατομικά αποτελείται από (Εικ. 1):
- οστικές δομές, τους σπονδύλους
- ινοχόνδρινες δομές, τους μεσοσπονδυλίους δίσκους, που με την ελαστική τους σύσταση και υφή συνδέουν τους σπονδύλους μεταξύ τους και απορροφούν το μεγαλύτερο μέρος της φόρτισης του σώματος κατά τις καθημερινές δραστηριότητες
- μυς και συνδέσμους
Όλες αυτές οι δομές συνθέτουν ένα ενιαίο σύνολο που στηρίζει τον κορμό του σώματος και παράλληλα δημιουργεί ένα κλωβό, το σπονδυλικό κανάλι, μέσα στο οποίο περικλείεται ο κεντρικός «κορμός» των νεύρων, που για την αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης αντιστοιχεί στο αυχενικό τμήμα του νωτιαίου μυελού.
Εικ.1
Εικ.1
Όλες αυτές οι δομές συνθέτουν ένα ενιαίο σύνολο που στηρίζει τον κορμό του σώματος και παράλληλα δημιουργεί ένα κλωβό, το σπονδυλικό κανάλι, μέσα στο οποίο περικλείεται ο κεντρικός «κορμός» των νεύρων, που για την αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης αντιστοιχεί στο αυχενικό τμήμα του νωτιαίου μυελού.
Εικ.2
Εικ.2
Από αυτόν σε κάθε επίπεδο, εκπορεύεται ένα ζεύγος νεύρων που νευρώνει κινητικά και αισθητικά ανάλογες περιοχές των άνω άκρων (Εικ. 2).
Η καθημερινή φόρτιση των μεσοσπονδυλίων διαστημάτων στην αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης, που φυσιολογικά παρουσιάζει ιδιαίτερα αυξημένη κινητικότητα, μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να οδηγήσει σε πρώιμη εκφύλιση – δηλαδή καταστροφή – του μεσοσπονδυλίου δίσκου, με απώλεια της ελαστικότητας και της αντοχής του στη φόρτιση και τις κινήσεις (Εικ. 3).
Εικ.3
Εικ.3
Εικ.3
Σε αυτή τη διαδικασία μπορεί να συμβάλουν επίσης επαναλαμβανόμενοι μικροτραυματισμοί (όπως π.χ. κακή θέση του αυχένα κατά τη διάρκεια του ύπνου) ή μεγαλύτεροι και περισσότερο έκδηλοι τραυματισμοί (π.χ. ένα τροχαίο ατύχημα).
Αυτό σε ένα πρώτο στάδιο έχει σαν αποτέλεσμα την «καθίζηση» του μεσοσπονδυλίου διαστήματος (Εικ. 3) και τη μειωμένη αντοχή του στις καθημερινές σωματικές δραστηριότητες, που εκδηλώνεται με αίσθημα βάρους, ‘πιάσιμο” ή πόνο στον αυχένα.
Περαιτέρω εκφύλιση του μεσοσπονδυλίου δίσκου μπορεί να οδηγήσε σε προβολή του, αυτό που συχνά αναφέρεται και ως “κήλη μεσοσπονδυλίου δίσκου”. Η προβολή αυτή αποκτά ιδiαίτερη κλινική σημασία καθώς προκαλεί πίεση στα παρακείμενα νευρικά στοιχεία, είτε στο νωτιαίο μυελό (κεντρική κήλη) είτε στα εξερχόμενα – σε κάθε επίπεδο – νεύρα (πλάγια κήλη).
Εικ.4
Ο συχνά χρησιμοποιούμενος όρος “αυχενικό σύνδρομο” είναι ένας όρος εντελώς ακατάλληλος, καθώς δεν πρόκειται για κανενός είδους “σύνδρομο” αλλά για μια ομάδα ετερόκλητων παθήσεων της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης (ΑΜΣΣ) που σαν μέρος των κλινικών τους εκδηλώσεων έχουν τα ενοχλήματα από τον αυχένα.
Ο ουσιαστικός ρόλος του θεράποντα ιατρού είναι η αναγνώριση και εντόπιση του ακριβούς αίτιου της συμπτωματολογίας και όχι απλά η φαρμακευτική πρόσκαιρη ανακούφιση των ενοχλημάτων και η αυχενική δισκοπάθεια αποτελεί μια από αυτές τις αιτίες που απαιτούν έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία.
Οι δυο πιο σημαντικές διαγνωστικά εξετάσεις κατά τη συστηματική προσέγγιση τέτοιων προβλημάτων είναι οι απλές ακτινογραφίες και η μαγνητική τομογραφία της ΑΜΣΣ (Εικ. 5). Αυτές σε συνδυασμό με την κλινική εξέταση θα εντοπίσουν το πρόβλημα και παράλληλα θα καθορίσουν και το θεραπευτικό πλάνο.
Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να επισημάνουμε ότι σε αυτή την περιοχή, οι νευρικές δομές – ιδιαίτερα ο αυχενικός νωτιαίος μυελός – είναι ιδιαίτερα ευαίσθητες και ευπαθείς στην πίεση με σοβαρά νευρολογικά επακόλουθα. Έτσι, η άρση της θα πρέπει να γίνει προτού η νευρολογική σημειολογία (π.χ. μυελοπάθεια-εικ. 5γ ή μυική αδυναμία ενός άκρου-εικ. 5α,β) φθάσει να γίνει κλινικά έκδηλη!
Συντηρητική Θεραπεία
- Αυχενικός κηδεμόνας
- Φαρμακευτική αγωγή
- Τροποποίηση της σωματικής δραστηριότητας
Χειρουργική Θεραπεία
Αυτή ενδείκνυται όταν:
- υπάρχει εγκατεστημένη έκδηλη νευρολογική σημειολογία
- αποτύχει η συντηρητική θεραπεία
- υποτροπιάσουν τα συμπτώματα μετά από αρχική ύφεση στη συντηρητική αγωγή
- όταν υπάρχει απεικονιστικά ευμεγέθης κήλη που απειλεί άμεσα τα παρακείμενα νευρικά στοιχεία
Η χειρουργική θεραπεία της αυχενικής δισκοπάθειας περιλαμβάνει δισκεκτομή και σπονδυλοδεσία. Υπό γενική αναισθησία, μέσω μιας μικρής δερματικής τομής 4cm στη πλάγια τραχηλική χώρα (Εικ. 7) και με τη βοήθεια του χειρουργικού μικροσκοπίου, προσεγγίζεται το πρόσθιο τμήμα της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης (Εικ. 8)
Εικ.7
Εικ.8
και γίνεται αφαίρεση όλου του εκφυλισμένου μεσοσπονδυλίου δίσκου (από εμπρός προς τα πίσω), με πλήρη αποσυμπίεση του νωτιαίου μυελού και των εξερχομένων νεύρων.
Εικ.9
Εικ.9
Ακολούθως, στο εκκενωμένο μεσοσπονδύλιο διάστημα τοποθετείται ειδικό εμφύτευμα (Εικ. 9) από συμβατά υλικά καθώς και οστικό αλλομόσχευμα με (Εικ. 10α) ή χωρίς (Εικ. 10β) ειδική πλάκα από τιτάνιο.
Εικ.10-α
Εικ.10-β
Εικ.10-γ
Στόχος της τοποθέτησης όλων αυτών των υποκατάστατων στο εκκενωμένο μεσοσπονδύλιο διάστημα είναι να χρησιμεύσουν ως «καλούπια» ώστε ο ο οργανισμός, παράγοντας το δικό του οστίτη ιστό (Εικ. 10γγ), να δημιουργήσει την τελική «φυσική» και μόνιμη σπονδυλοδεσία.
Η όλη επέμβαση διαρκεί περίπου δύο ώρες και απαιτεί νοσηλεία 2 ημερών. Μετεγχειρητικά, ο ασθενής επανέρχεται άμεσα στις καθημερινές του δραστηριότητες, φορώντας ωστόσο τον αυχενικό κηδεμόνα για διάστημα 2-4 εβδομάδων.
Οδηγίες μετά από χειρουργική επέμβαση στην αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης
- Δεν υπάρχουν εξωτερικά ράμματα στο χειρουργικό σας τραύμα τα οποία να πρέπει να αφαιρεθούν
- Απαγορεύεται να τοποθετήσετε στο τραύμα γάζα ή οποιοδήποτε είδος αντισηπτικής αλοιφής ή υγρού
- Επάνω από το τραύμα υπάρχει ένα προστατευτικό διαφανές φιλμ το οποίο και θα φύγει προοδευτικά σε διάστημα 2-3 εβδομάδων
- Μπορείτε να κάνετε μπάνιο αλλά αποφύγετε τη τοπική τριβή την πρώτη εβδομάδα μετά το χειρουργείο και φροντίστε να στεγνώνεται το τραύμα καλά μετά το μπάνιο
- Χρειάζεται να φέρεται αυχενικό κηδεμόνα όλο το 24ωρο για τις πρώτες 4 εβδομάδες. Μπορείτε να το βγάζεται για λίγη ώρα κατά τη διάρκεια του φαγητού και του μπάνιου αλλά θα πρέπει να το φοράτε και στον ύπνο
- Τις δύο επόμενες εβδομάδες (μετά το πρώτο μήνα) θα πρέπει να φέρεται τον αυχενικό κηδεμόνα μόνο τη νύχτα, φροντίζοντας παράλληλα να επιλέξετε το κατάλληλο μαξιλάρι ώστε ο αυχένας να διατηρείται σε ουδέτερη θέση κατά τη διάρκεια του ύπνου
- 6 εβδομάδες συνολικά μετά το χειρουργείο, ο αυχενικός κηδεμόνας αφαιρείται μόνιμα
- Χρειάζεται να ακολουθήσετε φαρμακευτική αγωγή κατά τις 2 πρώτες εβδομάδες με αναλγητικά, αντιφλεγμονώδη και μυοχαλαρωτικά χάπια σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού σας.
- Η φαρμακευτική αγωγή θα πρέπει να ακολουθηθεί πιστά, ανεξάρτητα από την ύπαρξη ή μη συμπτωμάτων. Οποιαδήποτε τροποποίηση ή αλλαγή θα πρέπει να γίνει μόνο μετά από συνεννόηση με το θεράποντα ιατρό σας
- Η κινητοποίηση ξεκινά άμεσα μετά το χειρουργείο και συνεχίζεται προοδευτικά αυξανόμενη με μέτρο τον εαυτό σας
- Διακόψτε την προγραμματισμένη σας δραστηριότητα εάν στη διάρκειά της εμφανισθούν κάποια ενοχλήματα
- Φροντίστε ώστε οι αλλαγές στη θέση του σώματος κατά τις μετακινήσεις να είναι πολύ ήπιες και προσεκτικές
- Αγνοήστε – εάν εμφανιστούν – συμπτώματα όπως περιοδικά μουδιάσματα (π.χ. σαν μικρά τσιμπήματα ή «βελονιάσματα») στα άνω άκρα με μεταβαλλόμενη συχνότητα και εντόπιση. Αυτά είναι άνευ σημασίας, μπορεί να εμφανισθούν τη 2η-3η ημέρα μετά την επέμβαση και σταδιακά υποχωρούν μέχρι πλήρους εξαφάνισης
- Μπορείτε να σηκώνεται μικρά βάρη 2-3 κιλά αλλά αποφεύγεται τα μεγάλα βάρη όπως και το απότομο σκύψιμο ή τις απότομες αλλαγές θέσεις του κορμού
- Θα χρειαστεί να απέχετε από την εργασία σας για τις πρώτες 4 εβδομάδες.
- Τα νευρολογικά σημεία και συμπτώματα (πόνος, μούδιασμα, αίσθημα «βάρους» ή «ξένου σώματος» στο χέρι) παρουσιάζουν βελτίωση άμεσα μετά το χειρουργείο. Ωστόσο, περαιτέρω βελτίωση ακολουθεί σταδιακά και για χρονικό διάστημα μέχρι και ένα χρόνο μετά το χειρουργείο
- Κλινικός και απεικονιστικός επανέλεγχος με απλές ακτινογραφίες αυχένα πρέπει να γίνουν στις 30 ημέρες, όπως και 3, 6 και 12 μήνες μετά το χειρουργείο
- Η σωματική άσκηση είναι σημαντικό κομμάτι της μετεγχειρητικής αποκατάστασης. Η καλύτερη σωματική άσκηση είναι το περπάτημα και η κολύμβηση. Φυσικοθεραπεία μπορεί να χρειαστεί, ιδίως εάν προϋπήρχε νευρολογικό έλλειμμα (π.χ. μυϊκή αδυναμία) προεγχειρητικά. Ωστόσο, το πρόγραμμα φυσικοθεραπείας θα πρέπει να καθορισθεί σε συνεννόηση με τον θεράποντα χειρουργό.